Menu

مقدمه
این مجموعه، ویرایش دوم مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان با عنوان الزامات عمومی ساختمان است. هدف از این ویرایش، آسان سازی استفاده و دسترسی به مقررات مورد نظر در فصول مختلف، افزودن برخی ضوابط تکمیلی برای کاربرد گسترده‌تر و رفع برخی ابهامات و کمبودهای اصلی و ویرایش فنی و ادبی آن بوده است. این مبحث تعیین کننده شکل، حجم و نحوه قرار گیری مجاز ساختمان در زمین و فضاهای باز آن و مقررات مربوط به حداقل‌های الزامی فضاها و تامین نور و تعویض هوای آن‌ها و همچنین ضوابط اختصاصی برخی تصرف‌های متداول است. تامین ایمنی، آسایش، بهداشت بهره دهی مناسب و صرفه اقتصادی فرد و جامعه از اصلی‌ترین اهداف مقررات ملی ساختمان محسوب می‌شود بدین لحاظ در این مبحث نیز این اهداف در سرلوحه تدوین ضوابط قرار گرفته‌اند. در رابطه با امر ایمنی، الزامات مربوط به فضاها و عناصر واقع در مسیرهای دسترس و خروج ساختمان و همچنین جایگاه‌ها و بازشوهای امدادرسانی برای شرایطی مطرح گردیده که حوادثی چون زمین لرزه کارایی دسترس‌های خروج در مبحث سوم را دچار مخاطره نموده باشد و تلاش شده تا علاوه بر دسترس و خروج ایمن، امکان امدادرسانی به ساکنان را از خارج از ساختمان فراهم سازد. تامین نور و تعویض هوای کافی در رابطه با هدف‌های آسایش و بهداشت مطرح شده و استفاده مناسب و بهینه از فضاهای داخلی ساختمان و حتی فضاهای واقع در زیرزمین و میان طبقه‌ها و... در رابطه با هدف‌های صرفه اقتصادی و بهره‌دهی مناسب ضابطه‌مند گردیده است. از طرف دیگر موضوع حفظ هویت فرهنگی جامعه نیز در این مبحث مطرح است. اگر چه منظر شهری باید از طریق طرح‌ها و ضوابط و راهنماهای طراحی شهری قاعده‌مند و هدایت شود، اما الزامات عمومی مقررات ملی ساختمان نیز بر سازماندهی منظر شهری تاثیرگذار است. رعایت اصول و الزامات معماری اسلامی – ایرانی از دیگر رویکردهای جدید و مهم در این ویرایش است. در این راستا ابتدا انتظارات عملکردی در ساختمان برای حفاظت از ارزش‌های اسلامی – ایرانی از جمله تامین امنیت معنوی، حفظ حریم‌های خصوصی، رعایت اعتدال در سهم فضاها، اعتلای مظاهر و نمادهای معماری اسلامی، نمایش آبادانی و نشاط، بهره‌گیری از تجربیات معماری بومی و ... تبیین شده است. سپس سعی شده در فصول و قسمت‌های مرتبط الزاماتی برای دستیابی به این انتظارات ارائه شود. با همین دیدگاه، موضوعات مهمی همچون کنترل اشراف به ساختمان‌های موجود، به ویژه در بافت‌های تاریخی، مقررات فضای ورودی و نحوه دسترسی و جانمایی فضاهای اصلی در ساختمان‌های مسکونی و الزامات برای همجواری فضاها و ساختمان‌ها برای جلوگیری از تداخل حریم‌های خصوصی و عمومی و مزاحمت بین آن‌ها نیز در این ویرایش مورد توجه بیشتری قرار گرفته است. علاوه بر آن، مقرراتی که در دهه‌های ابتدای قرن حاضر به تصویب رسیده، عمدتا موجب کنار گذاشته شدن معماری گذشته و رواج معماری مدرن گردید. اما توجه به نحوه استقرار ساختمان و فضاهای آن در فرهنگ معماری و شهرسازی گذشته و به ویژه قانونی کردن ساختمان‌های دارای حیاط مرکزی پس از گذشت حدود 70 سال از تدوین آئین‌نامه‌های ساختمانی ابتدای قرن، اقداماتی است که در این مبحث انجام می‌گیرد. در دسته بندی ساختمان‌ها از نظر ارتفاع، در گروه آ – 3، یک و دو طبقه، قرارگیری ساختمان در اطراف حیاط مرکزی مجاز شمرده شده است. عناصر معماری متداول در گذشته نیز که بخشی از ارزش‌های آن را تشکیل می‌داد، در نظر گرفته شده و تلاش جهت انطباق معماری گذشته با ضوابط کنونی، مثل امکان تعبیه گودال باغچه و نورگیری برای اتاق‌های تو در تو و ... از جمله مقدماتی است که در این ویرایش در ارتباط با احیای هویت گذشته در معماری امروز صورت می‌گیرد. به منظور ضابطه‌مند ساختن طیف گسترده‌ای از ساختمان‌ها و سازه‌های مشمول مقررات ملی ساختمان، ابتدا این بناها بر اساس: آ – انواع فضاها ب – انواع تصرف‌ها پ – انواع ساختمان‌ها (گروه‌های هشت گانه)
تقسیم بندی می‌شوند و سپس مقررات مرتبط با هر نوع فضا تدوین و از ترکیب فضاها، تصرف‌ها شکل گرفته و از ترکیب تصرف‌ها، ساختمان‌های گوناگون پدید آمده و بدین ترتیب مقررات حوزه شمولی در حد اغلب ساختمان‌ها و تصرف‌ها و فضاهای متداول می‌یابد. ساختار این ویرایش، با در نظر داشتن ویژگی‌های کلی زیر تنظیم شده است:
1 – اساس فصل بندی به گونه‌ای است که سلسله مراتب مقررات، از اهداف و الزامات کلی آغاز شده و با گذر از مقررات کمّی و ضوابط فیزیکی فضاها و تصرف‌ها به مقررات مربوط به عناصر و جزئیات مهم ساختمان منتهی می‌شود. 2 – این ویرایش، بر اساس دیدگاه فضا محور تنظیم شده است یعنی تمام الزامات کلی و اصلی مربوط به هر فضا از جمله اندازه‌ها، پوشش دیوار و کف، تهویه و نورگیری و عناصر مهم آن در چارچوبی مشخص در کنار هم آورده شده تا مراجعه و استفاده از آن آسان شود. در ضمن در یک فصل جدا، نکات اساسی و حداقل الزامات مربوط به نورگیری و تهویه فضاهای ساختمان به صورت یک‌جا به همراه یک جدول خلاصه، همچون ویرایش نخست، ارائه گردیده است.  3 –  فصلی با عنوان مقررات اختصاصی تصرف‌ها ایجاد شده است که در آن برخی ضوابط مهم اختصاصی تصرف‌ها ایجاد شده است که در آن برخی ضوابط مهم اختصاصی هر تصرف که تفاوت در سطح الزامات عمومی را در آن‌ها نشان می‌دهد، بیان گردیده است. 4 – فصلی با عنوان مقررات خاص ساختمان‌های بلند افزوده شده است که در آن الزامات مهمی مانند وضعیت خاص راه‌های خروج برق اضطراری، فضای مدیریت، تهویة عمومی و ... در ساختمان‌های بلند ارائه گردیده است. 5 – فصل الزامات عمومی عناصر و جزئیات مهم ساختمان با انسجام بیشتر تکمیل شده و الزامات مربوط به جزئیات بیشتری از ساختمان ارائه گردیده است. 6 – در برخی قسمت‌های این مبحث، با توجه به بازتاب انتشار و کاربرد ویرایش نخست آن در جامعة فنی و اجرایی کشور و با استفاده از نسخه‌های جدیدتر مقررات سایر کشورها و همچنین با استناد به نتایج مطالعات و تحقیقات انجام شده در فاصلة بین انتشار ویرایش نخست و دوم، الزامات جدیدی افزوده شده و یا الزامات پیشین تعدیل گردیده‌اند. در خاتمه خاطرنشان می‌شود که این مبحث شامل الزامات عمومی ساختمان‌ها و فضاهاست و استانداردها و ضوابط تفصیلی و تخصصی که در برخی فضاها یا ساختمان‌ها مانند بیمارستان‌ها، صنایع تولیدی سنگین، تاسیسات نظامی و ... مطرح هستند، اصولاً در دامنة شمول الزامات عمومی ساختمان قرار نگرفته و نیازمند ضوابط تخصصی به روز و جزئیاتی هستند که توسط مراجع ذیربط تهیه و ابلاغ می‌شوند. علاوه برآن، در این ویرایش تلاش گردیده تا بخشی از تفاوت‌های مهم در سطح الزامات عمومی که ناشی از شرایط متفاوت اقلیمی و جغرافیایی هستند، بیان شود. اما ضوابط تفصیلی منطبق با شرایط اقلیمی خاص در کشور، به تدریج در ویرایش‌های بعدی و یا به صورت مدارک پشتیبان تکمیل و تدوین خواهد شد.

فهرست مطالب

فصل اول - کلیات

4-1-1 اهداف
4-1-2 دامنه كاربرد
4-1-3 استانداردها و ضوابط
4-1-4 بهره‌برداری و نگهداری
4-1-5مدارك فني
4-1-6الزامات اجرايي


فصل دوم- تعاريف

4-2-1- تصرف
4-2-2- واحد تصرف
4-2-3- بار تصرف
4-2-4- فضا
4-2-5- اتاق
4-2-6- فضاهاي مشاع
4-2-7- جايگاه امداد رساني
4-2-8- ساختمانهاي منفصل
4-2-9- ساختمانهاي متصل
4-2-10- بسته(پاكت)حجمي بنا
4-2-11- سطح يا جدار نورگذر
4-2-12- بازشو
4-2-13- گشودگي
4-2-14- مصالح غير ريزنده
4-2-15-نماي ساختمان
4-2-16- نماي شيشه اي
4-2-17- شيبراه
4-2-18-ميله دستگرد
4-2-19-مجراي خارجي نور و هوا
4-2-20- سطح الزامي
4-2-21- سطوح نورگيري و تعويض هواي الزامي
4-2-22- ميان طبقه


فصل سوم- دسته بندي ساختمانها

 4-3-1- دسته بندي و تعريف تصرف ها
 4-3-2- دسته بندي ساختمانها از نظر تعداد طبقات و نحوه قرارگيري بر زمين


فصل چهارم- مقررات كلي

4-4-1- اهداف و انتظارات عملكردي
4-4-2 ارتفاع و مساحت مجاز ساختمانها
4-4-3- الزامات كلي ساخت و قرار گيري ساختمان
4-4-4- الزامات همجواري ساختمانها تصرف ها و فضاها
4-4-5 الزامات شكل،حجم و نماي ساختمان
4-4-6- الزامات پيش آمدگي هاي ساختمان


فصل پنجم-الزامات عمومي فضاهاي ساختمانها

4-5-1- فضاهاي ورود،خروج،ارتباط و دسترس
4-5-2- فضاهاي اقامت
4-5-3- اتاقها و فضاهاي اقامتي چند منظوره
4-5-4- فضاهاي اشتغال
4-5-5-فضاهاي پخت و آشپزخانه ها
4-5-6- فضاهاي بهداشتي
4-5-7- فضاهاي نيمه باز
4-5-8- فضاهاي باز
4-5-9- فضاها و عناصر واسط نورگيري و تهويه
4-5-10- توقفگاههاي خودرو
4-5-11- انبارها
4-5-12- فضاهاي نصب تاسيسات
4-5-13- ساير مشاعات و فضاهاي خدماتي عمومي


فصل ششم-الزامات عمومي نورگيري و تهويه فضاها


فصل هفتم-مقررات اختصاصي تصرف ها

4-7-1- تصرف هاي مسكوني
4-7-2- تصرف هاي حرفه اي،اداري
4-7-3- تصرفهاي آموزشي/فرهنگي
4-7-4- تصرفهاي درماني/مراقبتي
4-7-5-تصرفهاي تجمعي


فصل هشتم-مقررات خاص ساختمانهاي بلند(گروه8)


فصل نهم-الزامات عمومي عناصر و جزئيات مهم ساختمان

4-9-1- ديوارها
4-9-2- سقف هاي كاذب
4-9-3- بامهاي مسطح
4-9-4- بامهاي شيبدار
4-9-5-سقفهاي نورگذر
4-9-6- نصب و اجراي در و پنجره
4-9-7- حفاظها،جان پناه ها و ميله هاي دستگرد
4-9-8- آب بندي و عايق كاري رطوبتي
4-9-9- شومينه،بخاري ديواري و دودكشها
4-9-10- جزئيات عمومي ايمني در برابر سوانح و ساير خطرات
4-9-11- عايق كاري حرارتي و صرفه جويي در مصرف انرژي
4-9-12- نگهداري و دفع زباله
4-9-13- ساير تجهيزات و تاسيسات ساختمان


فهرست جدول ها

جدول 4-3-1- حروف اختصاري تصرفها به ترتيب حروف الفبا
جدول 4-6-1-الزامات نور و هوا و محدودیت های الزامی فضاها


انتخاب رنگ:
عرض اسکین:
پترن زمینه:
ستون های مگا منو:
گزینه جستجو: خروج